| |
LAGİNA
Ahmet A. TIRPAN - Bilal SÖĞÜT
5 KUTSAL
ALANIN YAKIN ÇEVRESİNDE BULUNAN KALINTILAR
5.1 Kutsal Yol
  İdari merkez olan Stratonikeia ile dini merkez olan Lagina Hekate
Kutsal alanı arasında yaklaşık 9,5 km. uzunluğunda bir kutsal yol
bulunmaktadır. Bu Kutsal Yol Hekate Kutsal Alanı'ndaki propylondan
başlar ve Stratonikeia'nın kuzey surundaki gösterişli şehir kapısına
ulaşır. İki merkez ve arasındaki ulaşımı sağlayan kutsal yol, Hekate
şenliklerinde tören yolu olarak kullanılmıştır. Hekate Kutsal Alanında
dini bir tören yapılacağı zaman, genç kızlardan oluşan bir koro
ilahiler söyleyerek Lagina'dan çıkıyorlar ve Stratonikeia'dan
Hekate'nin anahtarını getiriyorlardı. Bu anahtar ile kutsal alanın
kapısı açılıyor ve sonrasında Hekate Kutsal Alanı'nda tören
başlıyordu. Bu yol antik dönemde hem fonksiyonel hem de dinsel açıdan
büyük bir öneme sahipti. Kutsal yolun Stratonikeia çıkışındaki şehir
kapısından itibaren yolun her iki kenarında değişik tipte mezarlar, su
kuyuları, çeşmeler, kuruluşu Geometrik Döneme kadar inen küçük ve
büyük yerleşimler ile bu yerleşimlere ait, atölye ve işlikler vardır.
Kutsal yol döşemesi tekrar tekrar yenilenerek günümüze kadar
kullanılmıştır. Bu güzergâh, sadece Yeşilbağcılar ve Turgut Kasabaları
yerleşim merkezindeki kısımlar ile Hekate kutsal alanı yakınında
toprak altında kalan kısmı haricideki yerlerde kolaylıkla takip
edilebilmektedir. Korunan kısımlarına göre yol 3,30-3,50 m.
genişliğindedir ve zemini taş döşelidir. Yolun orta kısmı yüksek olup
her iki kenarı yanlara doğru eğimlidir. Bu eğimden dolayı yağışlı
havalarda hiç suya basmadan yolda rahat bir şekilde yürünebilmektedir.
Kalıntılara göre bazı yerlerde yol, her iki kenarından 1-1,5 m.
yüksekliğinde bir duvar ile sınırlandırılmaktadır. Ayrıca arazinin
eğimli olduğu yerlerde, 1-3 m. yüksekliğinde istinat duvarları da
örülmüştür. Bu duvarlar hem yolun sınırlarını belirlemekte hem de
eğimli arazi için teras oluşturmaktadır. Yol kenarlarında, bazılarının
içinde halen su olan sarnıçlar ve suyu akan çeşmeler bulunmaktadır. Bu
sarnıçlardan birisinin ağzında bulunan halkadaki ip izlerinden kuyunun
çok uzun bir süre kullanılmış olduğu anlaşılmaktadır. Yol kenarındaki
çeşmelerin cepheleri yolun yan duvarları ile aynı hizadadır. Şimdi su
akmayan ve eski doğallığı ile korunmuş olan bir çeşmede; taş su
oluğunu, su içme kaplarını koymak için açılmış küçük nişlerini, o eski
doğallığında görmek mümkündür. Turgut yakınlarında, Emirler Yıkığı
Mevkisinde 3,5 m. genişliğindeki kutsal yolun, her iki kenarında 1-1,5
m. yüksekliğinde duvarlar ve bu duvarların gerisinde değişik tipte
mezarlar antik dönemdeki şekliyle korunmuştur.
Stratonikeia ile Lagina arasındaki kutsal yol kenarında kurulmuş olan
Börükçü, Beybağı, Bozukbağ ve Emirler gibi yerleşmeler ve yola 1-1,5
km uzaklıkta kurulmuş Türk Kalesi, Gavur Kalesi, Taşkesik ve Gibye
gibi antik yerleşme noktaları vardır. Bu yerleşmeler genellikle
Geometrik Dönem ve sonrasına aittir. Lagina çevresindeki en eski
yerleşim ise kutsal alanın yaklaşık 1 km güneyindeki Yarbaşı
mevkisinde bulunmakta ve bu yerleşimin tarihi Eski Tunç Dönemi'ne
kadar inmektedir. Bu bölgede bulunan Labraunda-Milas, Didyma-Milet ve
Panamara-Stratonikeia gibi dini merkez ile idari merkez arasındaki
kutsal yolun en iyi görüldüğü yer Lagina-Stratonikeia arasındaki
kutsal yoldur.
5.2 Koranza'daki Apollon ve Artemis
Kutsal Alanı
  Hekate Kutsal Alanı'nın yaklaşık 1 km kuzeybatısında Koranza kenti
bulunmaktadır. Koranza Helenistik dönem öncesinde aralarında
Lagina'nın da bulunduğu bölgedeki yerleşimlerin bağlı olduğu idari bir
merkezdi. Mimari ve epigrafik kalıntıları olmasına rağmen, kazı
yapılmadığı için kent hakkında detaylı bilgiye sahip değiliz.
Koranza'da Leyne ovasına bakan bir noktada, kuzey ve batı yönü teras
duvarı ile çevrili bir alanda Apollon ve Artemis kutsal alanı
bulunmaktadır. Bu kutsal alanda Y. Boysal kısa bir dönem kazı
yapmıştır. Yapılan kazı ve araştırmalarda M.Ö. 6. yüzyıla ait pişmiş
toprak eserler ele geçmiştir. Burada bulunup, M.Ö. 4. yüzyıla
tarihlenen yazıt ve kalıntılar M.Ç.Şahin tarafından yayınlanmıştır.
Ele geçen buluntular, burada en azından M.Ö. 6. yüzyıldan itibaren
kutsal alanın var olduğunu göstermektedir. Yapılan çalışmalar ve bizim
yüzey incelemelerimize göre yörede birden fazla tapınağın olduğu
anlaşılmaktadır.
5.3 Kutsal Havuz
   Kutsal Alanın yaklaşık 300 m. güneybatısında bir havuz bulunmaktadır.
Havuzun suyu, 50 m güneyindeki bir kaynaktan taş kanalla gelmektedir.
Kaynaktan gelen suyun aktığı havuzun güneybatı kenarında traverten
oluşmuştur. Havuzun tabanında 3-4 cm'lik kum tabakası ve onun üzerinde
dikine yerleştirilmiş küçük taşlardan ibaret bir blokajdan oluşmuş
zemin vardır. Havuzun duvarları orta ve küçük boyda düzensiz
taşlardan, kireç harcı ile yapılmıştır. Duvar yüzeyi ise içinde
kiremit parçacıkları bulunan kireç harcı ile 1-1,5 cm. kalınlığında
sıvanmıştır.
  Havuza gelen kanalın örgü taşları arasında kireç harcı,
kanalın iç sıvasında ise havuzda olduğu gibi içinde kiremit
parçacıkları bulunan kireç harcı kullanılmıştır. Havuzun etrafında
yapılan kazıda daha önceki yol açımı esnasında; Helenistik döneme
tarihlendirilen kabartmalı bir altar, Titus Flavius Sabianus Diomedes
Menippos'un rahipliği sırasında yaptığı bir adak ve Tiberius Claudius
Aeneas Aelianus ve kız kardeşi rahibe Claudia Nikolais'in rahiplik
yaptıkları ile ilgili yazıtlar ele geçmiştir. Ayrıca aralarında Dorik
sütunların da olduğu mimari elemanlar bulunmuştur. Kutsal alan
içindeki yapılardan farklı olan bu mimari elemanlar, havuzun yakınında
başka yapılarında bulunduğunu göstermektedir.
Lagina'da inşa edilmiş olan bir havuz ile ilgili olarak; Turgut'taki
bir evin duvarında kullanılmış olan bir yazıtın bulunduğu ve bunun
buradaki bir havuzun yapımından bahsettiği daha önceki araştırmacılar
tarafından belirtilmekle birlikte, bugün bu yazıtın yeri
bilinmemektedir. Yapılan çalışmalara göre Havuzda farklı dönemlere ait
birden fazla kullanımın ve zemin döşemesinin varlığı tespit
edilmiştir. Yapılan tespitlere göre havuzun orijinali Helenistik
Döneme ait olmalıdır. Havuzun kullanımı Roma ve sonraki dönemlerde de
devam etmiştir. Kazı ekibi tarafından havuzun kazısı yapılarak restore
edilmiştir. Bugün hem havuzun kenarında oturulup dinlenilmekte, hem de
köylüler havuz içinde biriken suları bahçe sulamakta
kullanmaktadırlar. Böylece havuza sahip çıkılması ve havuzun korunması
sağlanmıştır.
5.4 Nekropol
  Hekate ile Apollon ve Artemis Kutsal alanı arasındaki nekropol
alanında dromoslu mezar, kaya mezarı ve iki odalı hipoje mezar
şeklinde farklı tipte örnekler bulunmaktadır. Burada yapılan kazılarda
ele geçen buluntular nekropol alanın M.Ö. 5. yüzyıldan itibaren
kullanıldığını ve bu alanda M.Ö. 4. yüzyıla ait mezarların yoğun
olduğunu göstermektedir. M.Ö. 4. yüzyıla ait mezarların varlığı
yazıtlarla da desteklenmektedir.
  Bu alandaki mezarların bazıları tarım
terasları içinde ve kayalık alanda tek başına yapılmış, bazıları ise
teraslar halinde düzenlenmiş nekropol alanında toplu olarak
bulunmaktadır. Nekropol alanı içerisinde mezar ziyaretlerinde
törenlerin yapıldığı açık bir alanın varlığı da anlaşılmış ancak bu
alanın kazısı tamamlanamamıştır.
|
